ਲਿਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਿਵਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲਿਵਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਕਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਕਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲਿਵਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰੋਸਿਸ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨਯੋਗ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦੋਂ ਜਲਦੀ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਸਿਰੋਸਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
- ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ B ਜਾਂ C ਲਾਗ
- ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ
- ਨਾਨ-ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ (NAFLD/NASH)
- ਆਟੋਇਮਯੂਨ ਲਿਵਰ ਰੋਗ
- ਪਿੱਤ ਨਲੀ ਵਿਕਾਰ
ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਕਾਰਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇਲਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਲੱਛਣ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਰੋਸਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਮਰੀਜ਼ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
- ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਣਾ
- ਮਤਲੀ
- ਪੇਟ (ascites) ਜਾਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ
- ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪੀਲਾ ਪੈਣਾ (ਪੀਲੀਆ)
- ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੱਟ ਜਾਂ ਖ਼ੂਨ ਵਹਾਅ
- ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ (ਹੈਪੇਟਿਕ ਐਨਸੇਫੈਲੋਪੈਥੀ)
ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ:
- ਖ਼ੂਨ ਟੈਸਟ (ਲਿਵਰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ, CBC, ਕੋਏਗੁਲੇਸ਼ਨ ਟੈਸਟ)
- ਪੇਟ ਦਾ ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਊਂਡ ਜਾਂ CT ਸਕੈਨ
- FibroScan (ਲਿਵਰ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਮਾਪਣ ਦਾ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਇਨਵੇਸਿਵ ਤਰੀਕਾ)
- ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰ ਬਾਇਓਪਸੀ
ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਜ ਵਿਕਲਪ
ਇਲਾਜ ਅੱਗੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
- ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਕਾਰਨ ਦਾ ਇਲਾਜ (ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਲਈ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ, ਸ਼ਰਾਬ ਬੰਦ ਕਰਨਾ)
- ascites ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਵਹਾਅ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ
- ਪੋਸ਼ਣ ਸਹਾਇਤਾ
- ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਊਂਡ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰ ਮਾਰਕਰ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ
- ਅੰਤਿਮ-ਪੜਾਅ ਸਿਰੋਸਿਸ ਲਈ ਲਿਵਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ
ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਦੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਲਿਵਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਉਦੋਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿਰੋਸਿਸ ਅਜਿਹੇ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲਿਵਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਲਨ MELD ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ MELD ਸਕੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਵਿੰਗ ਡੋਨਰ ਲਿਵਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਅਕਸਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮ੍ਰਿਤ ਡੋਨਰ ਅੰਗ ਸੀਮਤ ਹਨ।