ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਰੋਗ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚਰਬੀ ਲਿਵਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦਾ 5-10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਰੋਗ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਰੋਗ (NAFLD)। ਮੋਟਾਪੇ, ਡਾਇਬਟੀਜ਼, ਅਤੇ ਬੈਠੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ NAFLD ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
NAFLD ਬਨਾਮ NASH
NAFLD ਇੱਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:
- ਸਧਾਰਨ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ (ਸਟੀਟੋਸਿਸ): ਲਿਵਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ, ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਜ ਨਹੀਂ। ਅਕਸਰ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- NASH (ਨਾਨ-ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਸਟੀਟੋਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ): ਚਰਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਜ ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਸੈੱਲ ਨੁਕਸਾਨ। ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ, ਸਿਰੋਸਿਸ, ਅਤੇ ਲਿਵਰ ਕੈਂਸਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
NASH ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ?
NAFLD ਦੇ ਜੋਖਮ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
- ਮੋਟਾਪਾ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ
- ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼
- ਉੱਚ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਈਗਲਿਸਰਾਈਡਸ
- ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ
- ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਘਟਣਾ
- ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ
ਲੱਛਣ
ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਥਕਾਵਟ
- ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਬੇਅਰਾਮੀ
- ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਲਿਵਰ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਊਂਡ ਦੌਰਾਨ ਇਤਫ਼ਾਕਨ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ
ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
- ਲਿਵਰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਟੈਸਟ
- ਅਲਟ੍ਰਾਸਾਊਂਡ ਜਾਂ CT ਸਕੈਨ
- ਲਿਵਰ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਆਕਲਨ ਲਈ FibroScan
- ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ੂਨ ਟੈਸਟ
- ਜੇ NASH ਜਾਂ ਐਡਵਾਂਸ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲਿਵਰ ਬਾਇਓਪਸੀ
ਇਲਾਜ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ NAFLD ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ:
- 7-10% ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਸੋਜ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
- ਖ਼ੂਨ ਸ਼ੱਕਰ, ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ, ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ
- ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚੋ
- ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ
- ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ (ਰਿਫਾਇੰਡ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ, ਸ਼ੱਕਰ, ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਡ ਫੂਡ ਘਟਾਓ)